BEDHAHIPUN LOKAPALA

BEDHAHIPUN LOKAPALA

Ringkesing cariyos bilih ing negari Lokapala jumeneng satunggaling narendra ingkang kondhang sekti mandraguna, inggih punika ingkang ajejuluk Prabu Danapati. Sang Prabu kagungan aji-aji Pancasona. Kasektenipun Sang Prabu sumebar ngantos negari Alengka. Mireng bilih Prabu Danapati kagungan aji Pancasona ndadosaken runtiking saha muringipun Dasamuka, amargi kaanggep madhani utawi ngembari katiyasipun Prabu Dasamuka. Lajeng Prabu Rahwana ngetingalaken watak angkara murkanipun, jail methakil, drengki srei, dahwen ati open lan legan golek dhadhakan. Prabu Dasamuka lajeng sesumbar “He … manungsa, sapa wani-wani ngembari kadigdayaningsun bakal ingsun tigas jangganira.”

Prabu Dasamuka rumaos kabrangas atinipun lajeng kagungan sedya nglurug dhateng negari Lokapala badhe dipundamel sekarang abang, kamangka Prabu Danapati tasih kaprenah kadang wredhanipun. Sedyanipun Prabu Dasamuka badhe mbedhah negari Lokapala boten dipunsarujuki dening sawetawis kadhang-kadhangipun. Nanging Dasamuka boten nggega tetep mberung badhe mejahi Prabu Danapati kanthi sesanti “Ing salumahing bumi iki, kang duweni hak ndarbeni aji Pancasona mung dheweke dhewe, liyane ora kena lan ora oleh madhani.”

Kelampahan Lokapala saestu ginebag ing ayuda dening Dasamuka sawadya balanipun raseksa. Cacahing kurban tanpa wilangan. Saperangan ingkang dados kurban kawula alit ingkang boten ngertos kenthang kimpule perkawis. Sejatosipun Dasamuka boten gampil nelukaken Danapati, awit sami-sami digdayanipun. Perangipun saya dangu saya riwut, saya rame lan sansaya tambah kurbanipun ing kawula alit. Pramila, lajeng Bathara Guru utusan dhateng Bathara Narada supados misah anggenipun sami bandayuda. Prabu Danapati lajeng karangkul dening Bathara Narada, lajeng dhawuh “Wis wis wis, aja ko bacutake anggonmu padha bandayuda, mesakna kawulamu kang padha dadi kurban pating balasah kaya babadan pacing, mangertia Dasamuka iku dudu mungsuhmu.”

Danapati lajeng kasengkakaken dados Dewa, lajeng kaajak sesarengan minggah dhateng Kahyangan. Dasamuka  bingah sanget, rumaos menang, rumaos saged ngalahaken Danapati, marem atinipun boten wonten malih tiyang ingkang ngembari kadigdayanipun.

Read More

UPACARA TINGKEBAN

Kathah ritual utawi pengetan ingkang dipuntindakaken  tiyang Jawi wiwit kuna makuna. Sedaya menika nggambaraken agenging kapitadosanipun tiyang  Jawi dhumateng Gusti Ingkang  Akarya Jagad. Saengga menapa kemawon nugraha ingkang dipuntampi dipuntengeri mawi upacara ingkang  mengku pandonga saha panuwun  dhumateng Gusti Ingkang Maha Mirah.

Acara tingkeban utawi kawastanan mitoni inggih menika satunggaling upacara ingkang dipuntindakaken  tiyang Jawi kangge mengeti jabang bayi umur 7 wulan wonten kandhutanipun ibu. Miturut para winasis, tembung mitoni asalipun saking tembung pitu, saged dipuntegesi pitutur, pituduh tumuju kasaenan lan kaluhuran. Wondene sacara medis, jabang bayi ngancik umur 7 wulan sampun nggadhahi wewujudan minangka manungsa kanthi wetah, pramila lajeng dipunpengeti kanthi ngawontenaken syukuran. Lampahipun upacara tingkeban dipunwiwiti kanthi sungkeman. Calon bapak lan ibunipun si jabang bayi sungkem dhumateng tiyang sepuh kalih-kalihipun ( saking pihak bapak rumiyin, kalajengaken dhumateng pihak ibu ). Salajengipun  acara siraman. Calon bapak nyebaraken sekar mlathi salebetipun genthong, calon ibu ngagem nyamping lan kemben  lenggah wonten panggenan ingkang sampun cumawis. Kanthi dipunampingi garwanipun, ibu ingkang ngandheg wau wiwit dipunsirami dening para sesepuh kakung putrid cacahipun pitung pasang. Ingkang  sepisan nyirami tiyang sepuh saking pihak kakung. Ibu marasepuh nyiramaken toya sekar ing pamidhangan kanan kering lajeng mustakanipun, makaten ngantos sedaya sesepuh rampung nyirami.

            Acara mecah tigan dipuntindakaken calon bapak, kaliyan ngendika : “ Lanang gelem, wadon gelem, waton slamet !”  Tigan dipuntempelaken urut saking panglarapan, mandhap dumugi kandhutan, lajeng dipunpecah. Ukara ing nginggil nedahaken bilih kita kedah narima ing pandum punapa paringipun Gusti, putra kakung menapa putri sarta nyenyuwun supados bayi lair kanthi gangsar. Wekdal nggarisaken tigan wau badanipun calon ibu dipuntutup ngangge kain pethak ingkang nglambangaken suci.

            Purna mecah tigan dipunlajengaken upacara patut-patut. Ing acara menika calon ibu gantos busana kaping pitu. Busana wau mujudaken pilihanipun para sesepuh. Busana ingkang dipunagem pungkasan limrah dipunpilihaken nyamping “truntun” kaliyan kemben “ bangun tulak “ ingkang mengku teges lan panyuwunan supados pasangan ingkang badhe nampi momongan menika tansah rukun turun temurun saha tebih saking rubeda.

            Sasampunipun menika kalajengaken acara procotan cengkir ingkang ginambaran Kamajaya lan Kamaratih . Calon bapak milih salah satunggaling cengkir kanthi cara mungkur. Menawi ingkang kapendhet cengkir gambar Kamajaya, manut kapitadosan  bayinipun kakung. Suwalikipun bilih ingkang  kapendhet Kamaratih ateges bayinipun estri. Cengkir ingkang kapilih wau lajeng dipunemban ibu marasepuh sarta dipuntembangi kadosdene ngemban bayi. Salajengipun dipunpapras mawi bendho. Bilih toya ingkang  medal saking cengkir muncrat dipunpitadosi bayinipun kakung, nanging menawi tleser-tleser bayinipun estri.

            Acara salajengipun inggih menika syukuran ngiris tumpeng kalih. Pucukipun tumpeng ingkang setunggal dipunaturaken tiyang sepuh saking pihak bapak, dene setunggalipun malih kagem tiyang sepuh saking pihak ibu. Minangka acara pungkasan inggig menika  sadeyan rujak lan dhawet dening calon bapak ibunipun si jabang bayi. Punika nglambangaken supados bayi ing tembe nampi rejeki ingkang kathah salebeting nglampahi gesangipun.

Read More

Asal-Usule Kutha Semarang

Asal-Usule Kutha Semarang

Kacarita ing Kasultanan Demak ana sawijining pangeran kang ajejuluk Made Panda. Panjenengane kagungan putra aran Raden Pandan Arang.

Ing sawijining dina Raden Pandan Arang sarta para pandhereke nyumurupi bab kang nyalawadi. Ing lemah kang subur iku prenahe sela-selane tanduran tuwuh wit asem sing pating plencar arang-arang.

“He, sedulurku kabeh padha gatekna,” pangandikane Raden Pandan Arang marang para pandhereke.

“Wonten menapa Raden?” Pitakone saperangan pandherek.

“Sawangen! Ing sela-sela tanduran kang subur iku, tuwuh wit asem,” pangandikane raden Pandan Arang.

“Oh, inggih leres Raden.” Tumangape wong-wong sing dherekake.

“Ning kok sajak nyalawadi temen,” Pitakone wong-wong mau rada gumun.

“Aneh, wit-witan asem iku thukule rada adoh-adoh utawa arang-arang. Kamangka lemah kene subur. Mesthine tuwuhe kerep ora arang-arang ngene iki”.

“Inggih leres Raden, punika tuwuhipun sajak nyalawadi,” sambunge para pandhereke.

“Mula iku para sedulur, padha seksenana. Amarga iku, thukul wit asem sing arang-arang wewengkon iki dak arani Semarang -- (diarani Semarang – saka asem arang).

(Kapendhet saking Buku Piwulang Basa Kelas 9; dening:Sri Suparmi lan Ririn Safitri).

Klik
Ki Pandan Arang (Wikipedia Jawa) 
Ki Pandan Arang (Wikipedia Indonesia) 
Seputar Semarang

(Asal-Usul Kota Semarang ; Asal Usul Semarang ; Semarang)

Read More

Tembung Camboran

Tembung Camboran utawa kata majemuk (komposisi) yaiku tembung loro utawa luwih sing digandheng dadi siji, lan tembung mau dadi tembung anyar sing tegese uda dadi melu anyar. Sing dikarepake anyar tegese dadi beda nalika tembung-tembung mau durung ditulis gandheng dadi tembung camboran.

Tuladha:
a. Lare angon tegese dudu bocah sing angon, nanging lare angon kuwi jenenge ula.
b. Buntut urang tegese dudu buntute urang nanging jenenge rambut sing njenthir ing githok.
c. Semar mendem tegese dudu semar sing lagi mendem nanging iku rane panganan sing digawe saka beras ketan.
d. Randha royal tegese dudu randha sing seneng royal nanging iku arane tape goreng.
e. Raja lele tegese dudu ratune lele nanging arane pari utawa beras.

Tembung camboran sing baku mung ana loro yaiku camboran wutuh lan camboran tugel.
a. Tembung camboran wutuh yaiku yen tembung sing dicambor isih wutuh.
     tuladha: dhadha menthok, raja lele, lsp.
b. Tembung camboran tugel yaiku menawa tembunge sing dicambor wis ora wutuh amarga diwancah utawa ditugel. sing ditugel bisa loro-lorone bisa uga mung salah siji tembunge.
    tuladha: panas atis --- dadi panastis; abot repot --- dadi botrepot; balung kulit --- dadi lunglit, lsp.

Read More

Bebasan lan Saloka

Bebasan lan saloka iku sejatine padha tegese yaiku unen-unen kang gumathok sing ajeg panganggone lan ukurane nganggo pepindhan. Tegese gumathok lan ajeg panganggone yaiku tembung-tembunge ora kena diowahi kanthi ngganti nganggo tembung liya uga ora kena dikramakake. Dene ukarane pepindhan tegese ukarane ora wantah utawa ora lugu nanging kanthi pangumpamaan.

Ananging ana saperangan para winasis sing mbedakake antarane bebasan karo saloka yaiku mapan ing bab sing dipindhakake. Menawa sing dipindhakake utawa sing diumpamakake iku uwonge diarani saloka, dene menawa sing dipindhakake  iku kahanane, tindak-tanduke utawa pakaryane uwong iku arane bebasan. 

Tuladha Saloka:
a. Kebo kabotan sungu tegese uwong sing rekasa uripe amarga kakehan tanggungan (anak).
b. Bathok bolu isi madu tegese uwong sing laire ora mingsra nanging kadunungan kaluwihan.
c. Gajah ngidak rapah tegese uwong sing nglanggar wewalere dhewe.


Tuladha bebasan:
a. Nglungguhi klasa gumelar ngibaratake mung kari nemu kepenake.
b. Nabok nyilih tangan ngibaratake nggawa cilaka nanging lumantar wong liya.

Read More