Gurit :
tulis, garit, nggarit nganti nandes.
Geguritan : tulisan kang becik, tumata basane,
sastrane lan tumata tembung-tembunge.
Thursday, 24 November 2011
Wednesday, 23 November 2011
Monday, 21 November 2011
Saturday, 19 November 2011
Prabu Pandhudewanata
Pandhudewanata iku putrane Begawan Abiyasa utawa Prabu Kresnadipayana ratu ing Ngastina. Duwe sedulur loro yaiku kangmase aran Destarasta lan adhine aran Yamawidura.
Friday, 18 November 2011
Tari Serimpi
Tarian ini ditarikan oleh empat orang penari putri dengan membawa Perlengkapan botol isi minuman dan gelas.
Tari Bedhaya Ketawang
Tari Bedhaya Ketawang merupakan tarian yang biasa digunakan atau ditarikan di dalam keraton, karena biasa dipertunjukkan untuk mengiringi upacara Tingalan Jumeneng Dalem (ulang tahun penobatan raja).
Thursday, 17 November 2011
Dewi Kunthi
Dewi Kunthi iku putrane Prabu Kunthiboja lan Dewi Bondasari. Prabu Kunthiboja iku raja ing Mandura. Dewi Kunthi digarwa Prabu Pandhudewanata ratu ing Nagari Astina.
Crita Wayang Ramayana
Wednesday, 20 July 2011
Gunungan
Gunungan inggih menika gambar wayang ingkang wujudipun kados gunung.[1][2] Salebetipun gunungan wonten gambar lawang kados déné gerbang, ingkang dipunjagi déning buta cacah kalih cepengan gada lan tébéng. Gunungan ing pawayangan ugi asring sinebat Kayon.[2] Sanésipun gunungan menika nggambaraken kerajaan, gunungan ugi kanggé pratandha giyaran wayang badhé dipunwiwiti.[1] Gunungan utawi kayon wiwitanipun dipunripta déning Radèn Patah.[3] Winastan gunungan amargi wujudipun mèmper gunung limrahipun.[3] Gambar wayang menika dipunginakaken saben pagelaran wayang (wayang purwa, wayang krucil, wayang golèk, wayang gedhog, wayang suluh, lan sanésipun).[3]
Gunungan
Gunungan inggih menika gambar wayang ingkang wujudipun kados gunung.[1][2] Salebetipun gunungan wonten gambar lawang kados déné gerbang, ingkang dipunjagi déning buta cacah kalih cepengan gada lan tébéng. Gunungan ing pawayangan ugi asring sinebat Kayon.[2] Sanésipun gunungan menika nggambaraken kerajaan, gunungan ugi kanggé pratandha giyaran wayang badhé dipunwiwiti.[1] Gunungan utawi kayon wiwitanipun dipunripta déning Radèn Patah.[3] Winastan gunungan amargi wujudipun mèmper gunung limrahipun.[3] Gambar wayang menika dipunginakaken saben pagelaran wayang (wayang purwa, wayang krucil, wayang golèk, wayang gedhog, wayang suluh, lan sanésipun).[3]
Jinisipun Gunungan
Mituhu wujudipun, gunungan utawi kayon saged dipunpérang dados kalih, inggih menika:[3]
* Kayon Gapuran, wujudipun radi alit kanthi gambar gapura. Sisih kiwa tengenipun dipunjagi déning buta utawi raseksa. Sisih wingking kayon wonten gambaran utawi wewujudan geni warna abrit.
* Kayon Blumbangan, wujudipun radi ageng lan langkung endhèp upami dipunbandhingaken kaliyan kayon gapuran. Sisih ngandhapipun wonten gambar kolam kanthi toya wening, samadyanipun kayon wonten gambar ulam cacahipun kalih ingkang sami adhep-adhepan, lan sisih wingkingipun wonten gambar segara ingkang warninipun sami kaliyan warni langit.
ambar Salebetipun Gunungan
Sedaya gambar ing salebetipun gunungan inggih menika:[3]
* griya éndah kanthi undhag-undhagan ingkang cacahipun tiga lan korinipun dipunrengga gambaripun Bethara Kamajaya ingkang adhep-adhepan kaliyan Dèwi Ratih,
* buta utawi raseksa ingkang sami adhep-adhepan, kanthi mbekta gada utawi pedhang jangkep kaliyan taméngipun.
* naga ingkang ngghadhahi swiwi kalih,
* alas ingkang dipunrengga dening para kéwan,
* macan ingkang adhep-adhepan kaliyan banthèng,
* wit-witan ageng ing tengahipun alas, dipunubeti déning sawer,
* makara ing tengahipun wit,
* kethèk cacahipun kalih lan lutung ingkang mapan ing wit,
* pitik alas cacah kalih ing sanginggilipun wit-witan.
[sunting] Ginanipun Gunungan
Gunungan ing pagelaran wayang gagrag Yogyakarta.
Gambar-gambar salebetipun gunungan nggambaraken saisining jagad raya jangkep kaliyan isinipun. Gunungan ing pagelaran wayang nggadhahi jejer ingkang wigati.[3]
* Minangka tandha pagelaran wayang badhé dipunwiwiti, inggih nalikanipun gunungan dipunbedhol ing tengah-tengahipun kelir, lajeng dipuntancepaken ing sisih tengen.
* Minangka tandha gantosipun jejer lan ugi dipunginakaken dhalang kagem nggambaraken owah-owahanipun swasana.
* Minangka tandha gantosipun pathet.
* Nggambaraken tumuruning wahyu saking déwa, angin, lan sanésipun.
* Nggambaraken geni, inggih menika kanthi malik gunungan ingkang sisihipun nggadhahi gambar geni.
* Minangka sarana dhalang anggenipun nggambaraken medalipun kekiyataning paraga wayang.
* Minangka tandha purnanipun pagelaran wayang, kanthi nancepaken gunungan ing tengah-tengahipun kelir.
[sunting] Werdinipun Gunungan
Gunungan saged dipunmaknani:[4]
* Gunungan saged dipunmaknani minangka lambang pancer, inggih menika jiwa utawi sukma.[4] Kajawi menika, wujudipun ingkang arupi wajik (segitiga) nggadhahi teges manungsa menika kagungan unsur cipta, rasa, lan karsa. Lambang gambar pesagi (segiempat) ngemu werdi, manungsa nggadhahi sekawan sadhérék. Sadhérék kasebat inggih menika (1) siti, (2) geni, (3) toya, lan (4) hawa utawi angin.[4]
* Gunungan minangka lambang alam ing pawayangan. Mituhu kapitayanipun Hindu, segi makrokosmos gunungan ingkang dipunputer-puteraken kaliyan dhalang, ngetingalaken campuhipun sedaya piranti dados satunggal. Salajengipun, samudayanipun dados wewujudan donya saisinipun.[4]
* Gunungan ngadhahi werdi, minangka tandha panguripan. Saben gambar ing gunungan, ngetingalaken saisining piranti ing sajroning jagad. Wiwit saking manungsa, kéwan, alas, lan samudayanipun.[5] Wujud gunungan arupi limas (segilima), nggambaraken gangsal wekdal ingkang kedah dipunlampahaken déning manungsa muslim. Wujud lancip menika nggadhahi werdi gandhéng cénéng antawisipun manungsa kaliyan gustinipun.[5] Gambar wit minangka pratandha ingkang mbabaraken digdayanipun Gusti Ingkang Maha Wikan, ingkang sampun maringi pangayoman dhumateng sedaya titah ing ngalam donya.[5] Sedaya kéwan ingkang karipta ing gunungan nggadhahi 3 (tigang) teges, (1) sipat, (2) bebudén, lan (3) watek, ingkang dipungadhahi saben manungsa.[5] Gambar sirah raseksa utawi buta nggambaraken kahanan manungsa ingkang gesangipun ing ngalam donya nggadhahi sipat rakus lan awon kados sétan.[5] Gambar ilu-ilu geni nggambaraken lampahipun gesang manungsa karidhu déning maneka warna godha, coba, bebaya, lan sanés-sanésipun.[5] Gambar segara ngemu pratandha ingkang njléntrehaken pikiranipun manungsa.[5] Gambar buta nyepeng gada nggadhahi werdi panjagining rasa ing ngalam peteng lan padhang.[5] Gambar Joglo mbabaraken kahananipun negari ingkang aman lan tenterem, awit sampun kinayoman dening ngrembakanipun wit-witan lan isén-isén sanésipun.[5] Gambar raseksa minangka lambangipun menungsa ingkang kirang tata.[5]
[sunting] Cathetan suku
1. ↑ a b (id)Hardjowirogo. (1982). Sejarah Wayang Purwa. Jakarta: Balai Pustaka
2. ↑ a b (id)Triwidodo. (23 November 2008). Makna Gunungan. OneEarthMedia. URL diaksès tanggal 5 Maret 2011
3. ↑ a b c d e f (id) Kayon/Gunungan, Budaya Wayang "World Masterpiece". Media Berbagi Paguyuban Pecinta Wayang. URL diaksès tanggal 28 April 2011
4. ↑ a b c d (id)Setya Amrih Prasaja, S.S. (27 Juni 2009). Makna Gunungan atau Kayon. E - Learning Bahasa Jawa di SMA Negeri 1 Sanden, Kabupaten Bantul - DIY. URL diaksès tanggal 28 April 2011
5. ↑ a b c d e f g h i j (id)Eko Stiyono. (2007). Simbolisme Dalam Ukiran Gunungan "Kayon" Wayang Kulit (Telaah Semiotika Budaya). (PDF) UMM Institutional Repository, University Of Muhammadiyah Malang. URL diaksès tanggal 29 April 2011
(Sumber:http://jv.wikipedia.org/wiki/Gunungan; dipunakses tanggal 20 Juli 2011)
Jinisipun Gunungan
Mituhu wujudipun, gunungan utawi kayon saged dipunpérang dados kalih, inggih menika:[3]
* Kayon Gapuran, wujudipun radi alit kanthi gambar gapura. Sisih kiwa tengenipun dipunjagi déning buta utawi raseksa. Sisih wingking kayon wonten gambaran utawi wewujudan geni warna abrit.
* Kayon Blumbangan, wujudipun radi ageng lan langkung endhèp upami dipunbandhingaken kaliyan kayon gapuran. Sisih ngandhapipun wonten gambar kolam kanthi toya wening, samadyanipun kayon wonten gambar ulam cacahipun kalih ingkang sami adhep-adhepan, lan sisih wingkingipun wonten gambar segara ingkang warninipun sami kaliyan warni langit.
ambar Salebetipun Gunungan
Sedaya gambar ing salebetipun gunungan inggih menika:[3]
* griya éndah kanthi undhag-undhagan ingkang cacahipun tiga lan korinipun dipunrengga gambaripun Bethara Kamajaya ingkang adhep-adhepan kaliyan Dèwi Ratih,
* buta utawi raseksa ingkang sami adhep-adhepan, kanthi mbekta gada utawi pedhang jangkep kaliyan taméngipun.
* naga ingkang ngghadhahi swiwi kalih,
* alas ingkang dipunrengga dening para kéwan,
* macan ingkang adhep-adhepan kaliyan banthèng,
* wit-witan ageng ing tengahipun alas, dipunubeti déning sawer,
* makara ing tengahipun wit,
* kethèk cacahipun kalih lan lutung ingkang mapan ing wit,
* pitik alas cacah kalih ing sanginggilipun wit-witan.
[sunting] Ginanipun Gunungan
Gunungan ing pagelaran wayang gagrag Yogyakarta.
Gambar-gambar salebetipun gunungan nggambaraken saisining jagad raya jangkep kaliyan isinipun. Gunungan ing pagelaran wayang nggadhahi jejer ingkang wigati.[3]
* Minangka tandha pagelaran wayang badhé dipunwiwiti, inggih nalikanipun gunungan dipunbedhol ing tengah-tengahipun kelir, lajeng dipuntancepaken ing sisih tengen.
* Minangka tandha gantosipun jejer lan ugi dipunginakaken dhalang kagem nggambaraken owah-owahanipun swasana.
* Minangka tandha gantosipun pathet.
* Nggambaraken tumuruning wahyu saking déwa, angin, lan sanésipun.
* Nggambaraken geni, inggih menika kanthi malik gunungan ingkang sisihipun nggadhahi gambar geni.
* Minangka sarana dhalang anggenipun nggambaraken medalipun kekiyataning paraga wayang.
* Minangka tandha purnanipun pagelaran wayang, kanthi nancepaken gunungan ing tengah-tengahipun kelir.
[sunting] Werdinipun Gunungan
Gunungan saged dipunmaknani:[4]
* Gunungan saged dipunmaknani minangka lambang pancer, inggih menika jiwa utawi sukma.[4] Kajawi menika, wujudipun ingkang arupi wajik (segitiga) nggadhahi teges manungsa menika kagungan unsur cipta, rasa, lan karsa. Lambang gambar pesagi (segiempat) ngemu werdi, manungsa nggadhahi sekawan sadhérék. Sadhérék kasebat inggih menika (1) siti, (2) geni, (3) toya, lan (4) hawa utawi angin.[4]
* Gunungan minangka lambang alam ing pawayangan. Mituhu kapitayanipun Hindu, segi makrokosmos gunungan ingkang dipunputer-puteraken kaliyan dhalang, ngetingalaken campuhipun sedaya piranti dados satunggal. Salajengipun, samudayanipun dados wewujudan donya saisinipun.[4]
* Gunungan ngadhahi werdi, minangka tandha panguripan. Saben gambar ing gunungan, ngetingalaken saisining piranti ing sajroning jagad. Wiwit saking manungsa, kéwan, alas, lan samudayanipun.[5] Wujud gunungan arupi limas (segilima), nggambaraken gangsal wekdal ingkang kedah dipunlampahaken déning manungsa muslim. Wujud lancip menika nggadhahi werdi gandhéng cénéng antawisipun manungsa kaliyan gustinipun.[5] Gambar wit minangka pratandha ingkang mbabaraken digdayanipun Gusti Ingkang Maha Wikan, ingkang sampun maringi pangayoman dhumateng sedaya titah ing ngalam donya.[5] Sedaya kéwan ingkang karipta ing gunungan nggadhahi 3 (tigang) teges, (1) sipat, (2) bebudén, lan (3) watek, ingkang dipungadhahi saben manungsa.[5] Gambar sirah raseksa utawi buta nggambaraken kahanan manungsa ingkang gesangipun ing ngalam donya nggadhahi sipat rakus lan awon kados sétan.[5] Gambar ilu-ilu geni nggambaraken lampahipun gesang manungsa karidhu déning maneka warna godha, coba, bebaya, lan sanés-sanésipun.[5] Gambar segara ngemu pratandha ingkang njléntrehaken pikiranipun manungsa.[5] Gambar buta nyepeng gada nggadhahi werdi panjagining rasa ing ngalam peteng lan padhang.[5] Gambar Joglo mbabaraken kahananipun negari ingkang aman lan tenterem, awit sampun kinayoman dening ngrembakanipun wit-witan lan isén-isén sanésipun.[5] Gambar raseksa minangka lambangipun menungsa ingkang kirang tata.[5]
[sunting] Cathetan suku
1. ↑ a b (id)Hardjowirogo. (1982). Sejarah Wayang Purwa. Jakarta: Balai Pustaka
2. ↑ a b (id)Triwidodo. (23 November 2008). Makna Gunungan. OneEarthMedia. URL diaksès tanggal 5 Maret 2011
3. ↑ a b c d e f (id) Kayon/Gunungan, Budaya Wayang "World Masterpiece". Media Berbagi Paguyuban Pecinta Wayang. URL diaksès tanggal 28 April 2011
4. ↑ a b c d (id)Setya Amrih Prasaja, S.S. (27 Juni 2009). Makna Gunungan atau Kayon. E - Learning Bahasa Jawa di SMA Negeri 1 Sanden, Kabupaten Bantul - DIY. URL diaksès tanggal 28 April 2011
5. ↑ a b c d e f g h i j (id)Eko Stiyono. (2007). Simbolisme Dalam Ukiran Gunungan "Kayon" Wayang Kulit (Telaah Semiotika Budaya). (PDF) UMM Institutional Repository, University Of Muhammadiyah Malang. URL diaksès tanggal 29 April 2011
(Sumber:http://jv.wikipedia.org/wiki/Gunungan; dipunakses tanggal 20 Juli 2011)
Monday, 14 March 2011
Wajibipun Tiyang Dados Guru
Kasebut ing dalem serat Wirit Hidayat Jati ingkang kaimpun déning Panjenengannipun swargi Radén Ngabéi Ranggawarsita pujangga ageng ing Karaton dhalem Surakarta Adhiningrat, kaecab ing kantor pangecapan N. V. My. t/v d/z Albert Rusche & Co taun 1908 ing Surakarta, ing kaca 19 dumugi 21 wonten katrangipun makaten:
Saturday, 22 January 2011
Tembang Maskumambang & Mijil
Para leluhur ing jaman rumiyin menawi maringi pitutur dhateng lare alit utawi para mudha dipunwujudaken tembang utawi kidung. Ingkang kathah wujud tembang macapat.Ing ngandhap punika sekar macapat anggitanipun panjenenganipun Ja’far Sodiq (Sunan Kudus).
1. Maskumambang menika saking kalih tembung: Mas tembung menika asalipun saking Premas tegesipun Punggawa wonten tata cara Shamanistis (Pangucap mantra kanthi nembang kalih kembang sesaji). Kumabang saking tembung ambang pikantuk seselan -um- lan panambang Ka- ingkang tegesipun ngapung, kamwang / kembang. Wonten Serat Purwaukara, Maskumambang tineges ulam toya (iwak kali), sahengga dipunsyarat kanthi gambar iwak nglangi.
Watak tembang punika: nelangsa
Kanthi guru wilangan, lagu lan gatra: [ 12i, 6a, 8i, 8a ] {4}
Sekar Maskumambang Laras Pelog Pathet Nem
Ke - lek ─ ke - lek bi - yung si - ra a - neng ngen - di,
eng - gal tu - lung a - na,
a - wak - ku ke - cem - plung wa - rih,
gu - la - ge - pan wis meh pe - jah.
Tegesing tembung:
Kelek-kelek : pindhane swara kuthuk
Biyung sira : ibumu, simbokmu
Warih : banyu, toya ana blumbang.
Gulagepan : megap-megap (keblebeg banyu), angel anggone guneman
Pejah : mati
Dene tembang Maskumambang kasebut ngemu pitutur luhur: wong sing kahanane megap-megap durung kober/bisa tobat mulane njaluk pitulungan supaya dientaske saka panguripan/warihe.
2. Mijil tegesipun medhal, tembung menika wonten sesambetan sinonim kalian lawang boten tegesipun pintu lho, ananging jenising kembang kang gandanipun arum basa latin: Heritiera littoralis
Watakipun tembang punika: asih, tresna
Kanthi guru wilangan, lagu lan gatra: [ 12i, 6o, 10e, 10i, 6i, 6u ] {6}
Sekar Mijil Laras Pelog Pathet Barang
De - da - la - ne gu - na la - wan sek - ti,
ku - du an - dhap a - sor,
wa - ni nga - lah lu - hur we - ka - sa - ne,
tu - mung - kul - a yen di - pun du - ka - ni,
ba - pang den sim - pang - i,
a - na ca - tur mung - kur.
Tegesing tembung:
Guna : paedah, pinter
Sekti : wicaksana, jembar wawasane
Andhap asor : tatakrama ing pasrawugan ngajeni bekti marang: Allah, rosul, wong tuwa, guru, pimpnan. ora gumedhe/sombong
Wani ngalah : mawas dhiri / instropeksi. Bisa rumangsa (ora ruangsa bisa)
Wekasane : pugkasan, wasana
Tumungkul : ndingkluk, nggatekake
Duka : pitutur keras, wigati
Bapang : batantah-bantahan, pasulayan, tujuan tumindak sing ora becik diadohi/disingkiri.
Catur : guneman/omongan rerasan ala/ngrumpi, ngundhamana / menghujat.
Dene tembang Mijil kasebut ngemu pitutur luhur: Wong kepengin pinter lan manfaat (ngudi kautaman) kudu: 1) andhap asor, ora sombong, 2) gelem ngalah, 3) tawandhuk, ndhingkluk nggatekake yen dipundukani/kandani kang becik.
.
1. Maskumambang menika saking kalih tembung: Mas tembung menika asalipun saking Premas tegesipun Punggawa wonten tata cara Shamanistis (Pangucap mantra kanthi nembang kalih kembang sesaji). Kumabang saking tembung ambang pikantuk seselan -um- lan panambang Ka- ingkang tegesipun ngapung, kamwang / kembang. Wonten Serat Purwaukara, Maskumambang tineges ulam toya (iwak kali), sahengga dipunsyarat kanthi gambar iwak nglangi.
Watak tembang punika: nelangsa
Kanthi guru wilangan, lagu lan gatra: [ 12i, 6a, 8i, 8a ] {4}
Sekar Maskumambang Laras Pelog Pathet Nem
Ke - lek ─ ke - lek bi - yung si - ra a - neng ngen - di,
eng - gal tu - lung a - na,
a - wak - ku ke - cem - plung wa - rih,
gu - la - ge - pan wis meh pe - jah.
Tegesing tembung:
Kelek-kelek : pindhane swara kuthuk
Biyung sira : ibumu, simbokmu
Warih : banyu, toya ana blumbang.
Gulagepan : megap-megap (keblebeg banyu), angel anggone guneman
Pejah : mati
Dene tembang Maskumambang kasebut ngemu pitutur luhur: wong sing kahanane megap-megap durung kober/bisa tobat mulane njaluk pitulungan supaya dientaske saka panguripan/warihe.
2. Mijil tegesipun medhal, tembung menika wonten sesambetan sinonim kalian lawang boten tegesipun pintu lho, ananging jenising kembang kang gandanipun arum basa latin: Heritiera littoralis
Watakipun tembang punika: asih, tresna
Kanthi guru wilangan, lagu lan gatra: [ 12i, 6o, 10e, 10i, 6i, 6u ] {6}
Sekar Mijil Laras Pelog Pathet Barang
De - da - la - ne gu - na la - wan sek - ti,
ku - du an - dhap a - sor,
wa - ni nga - lah lu - hur we - ka - sa - ne,
tu - mung - kul - a yen di - pun du - ka - ni,
ba - pang den sim - pang - i,
a - na ca - tur mung - kur.
Tegesing tembung:
Guna : paedah, pinter
Sekti : wicaksana, jembar wawasane
Andhap asor : tatakrama ing pasrawugan ngajeni bekti marang: Allah, rosul, wong tuwa, guru, pimpnan. ora gumedhe/sombong
Wani ngalah : mawas dhiri / instropeksi. Bisa rumangsa (ora ruangsa bisa)
Wekasane : pugkasan, wasana
Tumungkul : ndingkluk, nggatekake
Duka : pitutur keras, wigati
Bapang : batantah-bantahan, pasulayan, tujuan tumindak sing ora becik diadohi/disingkiri.
Catur : guneman/omongan rerasan ala/ngrumpi, ngundhamana / menghujat.
Dene tembang Mijil kasebut ngemu pitutur luhur: Wong kepengin pinter lan manfaat (ngudi kautaman) kudu: 1) andhap asor, ora sombong, 2) gelem ngalah, 3) tawandhuk, ndhingkluk nggatekake yen dipundukani/kandani kang becik.
.
